Ένας άλλος κόσμος…

solar_system-my-fantasy

Είχα μπει σε βιβλιοπωλείο πρόσφατα και φυλλομετρούσα τα παιδικά βιβλία.

Πέτυχα ένα του τύπου «μαθαίνω το Διάστημα». Μου έκανε εντύπωση το πόσο έχουν αλλάξει αυτά που μαθαίνουν τα παιδιά σήμερα, σε σχέση με 20 μόνο χρόνια πριν. Οι δορυφόροι του Δία είναι πλέον πάνω από 60, ο Πλούτων δεν είναι πια πλανήτης, έχει ανακαλυφθεί η Έριδα, ο Ερμής περιστρέφεται με διαφορετική ταχύτητα και πολλά άλλα πραγματα…

Τις ήξερα όλες αυτές τις ανακαλύψεις. Δεν τις είχα δει όμως μαζεμένες. Δεν είχα συλλάβει πόσο έχει αλλάξει το Ηλιακό Σύστημα που έμαθα μικρός μέσα σε 20 μόλις χρόνια!

Είχα ξεχάσει πως γεννήθηκα τον προηγούμενο αιώνα και πως έχουν αλλάξει τόσα πολλά από τότε. Τα παιδικά μου βιβλία για το Διάστημα τα έχω ακόμα. Αυτά που περιγράφουν όμως είναι απλώς ξεπερασμένα…

Είναι πολύ περίεργο… Είμαι πια ένας γέρος!

Advertisements

Διαστημικός αποικισμός

Ένα από τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους ως τώρα ήταν η διαρκής εξάπλωση προς άγνωστες περιοχές. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι άρχισαν να καλλιεργούν τη γη, λόγω της συνεχούς αύξησης του πληθυσμού τους, ήταν αναγκασμένοι να αναζητούν συνεχώς νέα χωράφια και διαφορετικές καλλιέργειες.
Αργότερα οι άνθρωποι άρχισαν να αναζητούν και άλλα . Προσβάσεις σε θάλασσες και ποτάμια, ορυκτά, ενεργειακές πηγές κ.λ.π. Ο αποικισμός και η επέκταση των εδαφών άρχισε να γίνεται ζωτικής σημασίας δραστηριότητα και εξόχως ανταγωνιστική.
Οι δυο Παγκόσμιοι πόλεμοι του προηγούμενου αιώνα έγιναν, σε ένα μεγάλο βαθμό, λόγω της αποτυχίας της Γερμανίας και της Ιταλίας να χτίσουν αποικιακές αυτοκρατορίες, ανάλογες με της Αγγλίας και της Γαλλίας. Οι δυο πρώτες σχηματίστηκαν σαν εθνικά κράτη πολύ αργότερα από τις δυο τελευταίες. Σαν αποτέλεσμα άργησαν πολύ να διεκδικήσουν το δικό τους κομμάτι από την πίττα των αποικιών. Όταν το έκαναν, είχαν μείνει μόνο τα ψίχουλα. Έτσι διεκδίκησαν μέσω των δυο παγκοσμίων πολέμων επιπλέον εδάφη, τα οποία είχαν ανάγκη στα πλαίσια των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσουν και οι Αγγλία και Γαλλία τις δικές τους αποικιακές αυτοκρατορίες, καταστράφηκαν οι Ιταλία και Γερμανία, ενώ αναδείχτηκαν νέες δυνάμεις με πολύ μεγαλύτερη έκταση και πληθυσμό.
Πλέον βρισκόμαστε στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Μετά την προσωρινή, αλλά πολύ σοβαρή, ήττα των σοσιαλιστικών δυνάμεων, υπάρχει μια αξιοσημείωτη τάση επανάληψης της ιστορίας, ως φάρσα. Η εποχή μας θυμίζει την εποχή που κυριαρχούσε η Ιερά Συμμαχία (βλέπε σήμερα ΝΑΤΟ) και ταυτόχρονα την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα, λίγα χρόνια πριν τον 1ο Παγκόσμιο.
Εφόσον δεν συμβεί μέσα στα 10 επόμενα χρόνια μια πολύ γρήγορη ανασύνταξη των σοσιαλιστικών δυνάμεων, θα προκύψουν ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί μεγαλύτερης κλίμακας από αυτούς που γνωρίσαμε τον 20ο αιώνα. Πλέον οι ανταγωνιστές ΗΠΑ, ΕΕ, Ιαπωνία, και επιπλέον Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Βραζιλία έχουν μεγαλύτερους πληθυσμούς, εκτεταμένα σε όλη την υδρόγειο εδάφη και πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση παραγωγικών δυνάμεων, σε σχέση με τις Ευρωπαϊκές δυνάμεις του 19ου και 20ου αιώνα.
Αφού περάσει η τρέχουσα οικονομική κρίση οι νέες δυνάμεις θα ανταγωνιστούν μεταξύ τους σε τεχνολογίες αιχμής (βιοτεχνολογία, νανοτεχνολογία κ.λ.π.), σε ενεργειακές πηγές και πόρους (ορυκτούς και μη).
Εδώ κολλάει ο τίτλος του άρθρου. Η επόμενη αποικιακή κούρσα δε θα διεξαχθεί στην ήδη μοιρασμένη Γη. Το μόνο διεκδικήσιμο έδαφος στη Γη είναι η Ανταρκτική και οι βυθοί των ωκεανών. Σύντομα θα αρχίσει η μάχη για το μοίρασμά τους. Μετά το μόνο επόμενο σύνορο είναι το διάστημα.
Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δυο συνθήκες. Η μία αφορά το Φεγγάρι και η άλλη τα υπόλοιπα ουράνια σώματα. Ορίζουν περίπου ότι και οι συνθήκες για την Ανταρκτική, δηλαδή πως πρόκειται για εδάφη αφιερωμένα στην επιστημονική έρευνα, που δεν επιτρέπεται να μοιραστούν κ.λ.π. Δε χρειάζεται να επιχειρηματολογήσω για το πόσο θα γίνουν σεβαστές οι συνθήκες, όταν θα αρχίσει πραγματικά ο διαστημικός αποικισμός. Όσο και οι ζωές των ιθαγενών από τους αποικιοκράτες του 18ου αιώνα.


Βλέποντας τα πράγματα ρεαλιστικά στόχοι μελλοντικού αποικισμού θα είναι το Φεγγάρι, η Αφροδίτη, ο Άρης και ο Ερμής. Υπάρχουν ιδέες για αποικισμό των αστεροειδών ή των μεγάλων δορυφόρων του Δία και του Κρόνου. Υπάρχουν όμως τεράστιες δυσκολίες. Αφενός οι αποστάσεις είναι πολύ μεγάλες και αφετέρου η βαρύτητα των δορυφόρων και ακόμα περισσότερο των αστεροειδών είναι πολύ μικρή. Σε μακροχρόνια παραμονή οι συνέπειες για την υγεία των αποίκων θα ήταν μη αντιστρέψιμες. Χώρια που η μικρότερη πρόσληψη ηλιακής ακτινοβολίας θα επηρεάζει αρνητικά τόσο την ψυχολογική κατάσταση των αποίκων όσο και την ενεργειακή τους επάρκεια. Λογικά θα πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά στην πυρηνική ενέργεια για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών τους.
Οπότε επανερχόμαστε στους εσωτερικούς πλανήτες σαν προσφορότερους στόχους αποικισμού. Από αυτούς ο Ερμής έχει τα λιγότερα πλεονεκτήματα. Έχει άφθονη ηλιακή ακτινοβολία, αλλά μικρή βαρύτητα, ελάχιστη ατμόσφαιρα και απέχει από τη Γη περίπου όσο και ο Άρης, ο οποίος όμως έχει σημαντικότερα πλεονεκτήματα.
Το Φεγγάρι έχει το σημαντικότατο πλεονέκτημα πως είναι πάρα πολύ κοντά στη Γη. Μπορεί να έχει πολύ μικρή βαρύτητα, σε σχέση με τη Γη, και αμελητέα ατμόσφαιρα, αλλά είναι τόσο κοντά που είναι σίγουρο πως θα αξιοποιηθεί και μάλιστα θα είναι το πρώτο βήμα για μακροχρόνια εγκατάσταση.
Φτάνουμε τώρα στους δυο καλύτερους υποψηφίους. Την Αφροδίτη και τον Άρη.
H πιο συνήθισμένη αντίληψη είναι πως ο Άρης είναι ιδανικότερος για αποικισμό. Έχει διάρκεια μέρας παρόμοια με της Γης, διαθέτει νερό και στο μέλλον με την κατάλληλη προσθήκη οξυγόνου και αζώτου στην ατμόσφαιρά του μπορεί να γίνει πλανήτης στον οποίο άνθρωποι και ζώα να αναπνέουν χωρίς την προστασία στολής. Για τη βαρύτητα όμως, δεν υπάρχει λύση για να γίνει παρόμοια με της Γης. Η χαμηλή βαρύτητα θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στα οστά και τους μύες κατά την μακροχρόνια παραμονή.
Όμως η Γαιοδιαμόρφωση του Άρη απαιτεί αιώνες εξέλιξης της τεχνολογίας μας. Ενώ η Αφροδίτη παρέχει από τώρα το βασικότερο, βαρύτητα παρόμοια με της Γης. Σε ένα κλειστό καταφύγιο η διαμονή στην Αφροδίτη δε θα διαφέρει από τη διαμονή στην Ανταρκτική το χειμώνα. Χώρια που η Αφροδίτη είναι σημαντικά κοντύτερα από τον Άρη.
Θεωρώ λοιπόν πως αργά ή γρήγορα το επόμενο βήμα στον αποικισμό θα γίνει με μια μόνιμη βάση στην Αφροδίτη στην οποία με την ανακύκλωση του νερού και τη φτηνή ηλιακή ενέργεια θα είναι βιώσιμη ακόμα και με τη σημερινή τεχνολογία.

Γη & Αφροδίτη: Δίδυμοι πλανήτες που εξελίχτηκαν διαφορετικά

Η Αφροδίτη είναι το πλησιέστερο στη Γη ουράνιο σώμα μετά το δορυφόρο της τελευταίας, τη Σελήνη. Απέχουν κατά μέσο όρο 41 εκατομμύρια χιλιόμετρα ή τρεις μήνες ταξίδι με τη σημερινή ταχύτητα των διαστημοπλοίων. Η ακτίνα της Γης στον ισημερινό είναι 6.378,1 χιλιόμετρα, ενώ της Αφροδίτης 6.051,8. Η βαρυτική επιτάχυνση της Γης στην επιφάνεια είναι 9,8 ( m/s2 ), ενώ της Αφροδίτης 8,9 ( m/s2 ). Πραγματικά δίδυμες δηλαδή.

Αν λάβει κανείς υπόψη ότι η Αφροδίτη και η Γη περιέχουν τις ίδιες ποσότητες διοξειδίου του άν­θρακα, αζώτου και άλλων στοιχείων στα στερεά πετρώματα τους, τα οποία αποτελούν το μεγαλύ­τερο μέρος και των δύο πλανητών, θα αρχίσει να αναρωτιέται πώς είναι δυνατόν η ατμόσφαιρα και το κλίμα τους να είναι σήμερα τόσο διαμετρικά αντίθετα. Καταρχάς, οι διαφορές θερμοκρασίας στην Αφροδίτη και στη Γη εξηγούνται από το γεγονός ότι το διοξείδιο του άνθρακα στη Γη βρίσκεται ως επί το πλείστον δεσμευμένο στο βραχώδες υπόστρωμα, ενώ στην Αφροδίτη έχει συσσωρευτεί σε εξαιρετικά πυκνές συγκε­ντρώσεις στην ατμόσφαιρα.

Αυτό εγείρει το ερώτημα γιατί το ίδιο πράγμα δε συνέβη και στη Γη. Στην Αφροδίτη λειτούργησε προφανώς κάποιος μηχανισμός, που την οδήγησε στο μονοπάτι της υπερθέρμανσης. Πιθανώς η ύπαρξη μεγάλων ωκεανών και η φωτοσύνθεση του φυτοπλαγκτόν στη Γη συντελεί στη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα στο βραχώδες υπόστρωμα. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε το μηχανισμό αυτό, επειδή θα εξηγήσει στους ερευνητές της κλιματολογίας τους μηχανισμούς διαμόρφωσης ατμόσφαιρας βιώσιμης για τον άνθρωπο. Για παράδειγ­μα, η έκλυση τόσων αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα μας είναι δυνατό να οδηγήσει και τη Γη στον ίδιο δρόμο που ακολούθησε η Αφροδίτη; Και, αν αυτό ισχύει, πού τοποθετούνται τα όρια, ώστε να αποφύγουμε τις ανεξέλεγκτες κλιματικές μεταβολές;

Η ανησυχία γύρω από αυτού του είδους τις υποθετικές προοπτικές κάθε άλλο παρά μειώ­νεται από το γεγονός ότι κάποτεκαι για πολύ μεγάλο χρονικό διάστηματο κλίμα της Αφροδίτης ήταν παρόμοιο με αυτό της Γης. Ακριβώς για πόσο δεν είναι γνωστό με σιγουριά. Ορισμένοι επιστή­μονες υποστηρίζουν σήμερα ότι οι δύο πλανήτες ακολουθούσαν παράλληλες πορείες ίσως και επί 2 δισεκατομμύρια χρόνιακάτι που πρέπει να το δούμε συνεκτιμώντας ότι το ηλιακό μας σύστημα έχει ηλικία περίπου 5 δισεκατομμυρίων ετών.

Όπως συνέβη και στη Γη, η βροχή ξέπλυνε το διοξείδιο του άνθρακα και το θείο από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης, και ενδέχεται τα πρώτα βακτήρια να έκαναν την εμφάνιση τους. Όταν η Αφροδίτη υπερθερμάνθηκε και οι ωκεα­νοί που υπήρχαν στην επιφάνεια της εξατμίστηκαν, αυτές οι μορφές ζωής, σύμφωνα με τους επι­στήμονες που υποστηρίζουν αυτό το σενάριο, πιθανόν κατάφεραν να προσαρμοστούν στη δια­βίωση σε πιο ψυχρές περιοχές, ψηλά στην ατμόσφαιρα.

Ο μηχανισμός απώλειας του νερού

Υπολογισμοί που βασίζονται σε πληροφορίες από τα διαστημόπλοια Venera ( 4,5… έως 16 ) και Vega ( 1& 2 ) της Ε.Σ.Σ.Δ., τα οποία εστάλησαν στην Αφροδίτη από το 1967 ως το 1984, δείχνουν πως ο πλανήτης κάποτε ενδέχεται να είχε παρόμοια αποθέματα νερού με τη Γη. Αυτό, όμως, άλλαξε ριζικά, καθώς ο Ήλιος άρχισε να εκπέμπει περισ­σότερη θερμότητα. Από ένα επίπεδο εκπομπής 30% μικρότερο από αυτό που έχει σήμερα, ο νεα­ρός Ήλιος άρχισε να θερμαίνεται αργά, για μια περίοδο περίπου 2 δισεκατομμυρίων ετών, μέχρι να φτάσει στο σημερινό επίπεδο.

Η θερμότητα αύξησε την ποσότητα υδρατμών στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης. Το ίδιο συνέβη και στη Γη, αλλά στην Αφροδίτη το φαινόμενο ήταν πολύ πιο έντονο, καθώς το νερό, περνώντας στην ατμόσφαιρα, λειτούργησε ως ισχυρό αέριο θερμοκηπίου, και μετά εξαφανίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά. Σήμερα, η Αφροδίτη είναι ένας πολύ «στεγνός» πλανή­της, με 10.000 φορές λιγότερο νερό από αυτό που υπάρχει στη Γη. Αν όλο το νερό της Αφροδίτης συγκεντρωνόταν στην επιφάνεια της, δε θα ξεπερ­νούσε το βάθος των 2 εκατοστών.

Ενώ το νερό που εξατμίζεται στη Γη επιστρέφει σε αυτήν με τη μορφή βροχής, στην Αφροδίτη δε συμβαίνει το ίδιο. Αντίθετα, η ταραγμένη ατμό­σφαιρα της ωθεί το νερό πολύ ψηλά, εκεί όπου έρχεται σε επαφή με την υπεριώδη ακτινοβολία του Ήλιου, η οποία το διασπά σε οξυγόνο & υδρογόνο, που παρασύρονται από τον ηλιακό άνεμο. Κάτι τέτοιο δε θα μπορούσε να συμβεί στη Γη στην ίδια έκταση, καθώς ο πλανήτης μας δια­θέτει δύο δυναμικά πεδία που απομονώνουν επίδραση του Ήλιου.

Το πρώτο είναι το στρώμα του όζοντος, που απορροφά μια σημαντική πο­σότητα υπεριώδους ακτινοβολίας, και το άλλο είναι το μαγνητικό πεδίο της Γης που αποκρούει αποτελεσματικά τα φορτισμένα σωματίδια του Ήλιου. Η Αφροδίτη δε διαθέτει καμία από αυτές τις ασπίδες με αποτέλεσμα να έχει σχηματιστεί ένας «ιμάντας μεταφοράς» που οδηγεί το νερό έξω από την ατμόσφαιρα του πλανήτη.

Το γεγονός ότι η Αφροδίτη δε διαθέτει μαγνη­τικό πεδίο εξακολουθεί να αποτελεί αίνιγμα. Στη Γη, το μαγνητικό πεδίο δημιουργείται από τον εσωτερικό, ρευστό πυρήνα σιδήρου. Και η Αφροδίτη διαθέτει έναν παρόμοιο πυρήνα, αλλά φαινομενικά αυτός συμπεριφέρεται εντελώς διαφορετικά. Πιθανώς η πολύ αργή περιστροφή της Αφροδίτης να μην επιτρέπει την ύπαρξη μαγνητικού πεδίου.

Η διαφυγή του νερού από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης είχε και ένα άλλο, απροσδόκητο αποτέλεσμα: επέφερε μεταβολές στην τεκτονική δραστηριότητα του πλανήτη. Πιο αναλυτικά, η βαθμιαία απώλεια νερού καθιστούσε το πράσινο ορυκτό ολιβίνηςτο οποίο αποτελεί το 50% των πετρωμάτων στις τεκτονικές πλάκες της Αφροδίτης και της Γηςολοένα και πιο σκληρό. Έτσι, οι πλάκες της Αφροδίτης συνενώθηκαν εντελώς μεταξύ τους και ο πλανήτης έχασε τη βαλβίδα ασφαλείας που υπάρχει στη Γη, και τη βοηθάει να απελευθερώνει την εσωτερική της ενέργεια.

Αντίθετα η Αφροδίτη μετατράπηκε σε μια «χύτρα ταχύτητας» έτοιμη να εκραγεί. Σύμφωνα με τις σαρώσεις των ραντάρ, η τελευταία έκρηξη στον πλανήτη έγινε πριν από περίπου μισό δισεκατομμύριο χρόνια, όταν ολόκληρη η επιφάνεια του αναδιαμορφώθηκε εντελώς σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και εξαφανίστηκαν τα προγενέστερα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Λόγω αυτής της εξάλειψης είναι πολύ δύσκολο να ανακαλυφθούν ενδείξεις παρουσίας ζωής από τα πρώτα 2 δισεκατομμύρια έτη ύπαρξης της Αφροδίτης. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί πάνω από 1.600 μεγάλα ηφαίστεια στην Αφροδίτη, ενώ υπάρχουν και πάρα πολλά μικρότερα, τα οποία δεν έχουν ακόμη καταμετρηθεί. 0 συνολικός αριθμός τους μπορεί να ξεπερνάει τις 100.000 ή ακόμα και το 1 εκατομμύριο.

Η καθοριστική απόσταση από τον Ήλιο

Όλα δείχνουν ότι τα πράγματα πήραν άσχημη τροπή στην Αφροδίτη μετά από 2 δισεκατομμύρια χρόνια ηρεμίας. Ο πλανήτης μετατράπηκε σε μια άγονη έρημο μέσα από διεργασίες οι οποίες αφορούσαν την ατμόσφαιρα, την επιφάνεια και τις εσωτερικές του δυνάμεις, καθώς και την ακτινοβολία του Ήλιου και τον ηλιακό άνεμο. Το ότι δε συνέβη το ίδιο και στη Γη οφείλεται μάλλον στο γεγονός ότι η μέση απόσταση της Αφροδίτης από τον Ήλιο είναι κατά 28% μικρότερη από τη μέση απόσταση Ήλιου- Γης.

Εάν η αργή περιστροφή είναι η αρχική αιτία που δεν επέτρεψε την ύπαρξη μαγνητικού πεδίου στην Αφροδίτη, δημιουργείται το ερώτημα: τι προκάλεσε την αργή περιστροφή; Η έλλειψη ενός μεγάλου δορυφόρου όπως η Σελήνη της Γης; Η βαρυτική αλληλεπίδραση με τη Γη ή τον Ερμή; Η διέλευση ενός μεγάλου αστεροειδούς στα πρώτα χρόνια δημιουργίας του Ηλιακού Συστήματος; Θα χρειαστούν και άλλα στοιχεία για να δοθεί πλήρης απάντηση.

Η μελλοντική εγκατάσταση μόνιμου επανδρωμένου ερευνητικού σταθμού στην επιφάνεια της Αφροδίτης είναι βέβαιο ότι θα βοηθήσει να αποκομίσουμε οριστικές απαντήσεις για την εξέλιξη του κλίματος στον πλανήτη. Σαν πρώτο βήμα θα μπορούσε να σταλεί ένα εξελιγμένο ρομποτικό όχημα νεότερης γενιάς το οποίο να προετοιμάσει το έδαφος και αργότερα ένας επανδρωμένος διαστημικός σταθμός σε τροχιά, παρόμοιος με αυτόν που τώρα περιστρέφεται γύρω από τη Γη. Για τη μεταφορά ανθρώπων και εφοδίων μεταξύ των δυο διαστημικών σταθμών θα χρειαστούν δέκα φορές ταχύτερα διαστημόπλοια από τα σημερινά.

Ανθρωπος στο φεγγάρι

 

Ανθρωπος στο φεγγάρι
Τα ταξίδια των αστροναυτών του προγράμματος Απόλλων

ΑΝΤΡΙΟΥ ΤΣΑϊΚΙΝ
Terzo Books

Εξαιρετικό χρονικό των αποστολών για την κατάκτηση και την εξερεύνηση της σελήνης, από τον πρώτο συνολικό σχεδιασμό του 1962 μέχρι την επιστροφή των τελευταίων ανθρώπων που περπάτησαν στο φεγγάρι στα 1972.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια αποκαλυπτική εξιστόρηση, της ξέφρενης πορείας προς τη νύχτα της 20ής Ιουλίου του 1969, όταν δύο άνθρωποι, ο Νιλ Άρμστρονγκ και ο Έντγουιν Όλντριν, περπάτησαν στο φεγγάρι.
Τα βήματά τους είδε σε ζωντανή μετάδοση ολόκληρος ο κόσμος. Όλοι μοιράστηκαν την αίσθηση ότι βρίσκονται μπροστά σε μια ιστορική στιγμή μεγάλης κλίμακας, γιατί, αν ξεχωρίζει κάτι από τον αιώνα μας ύστερα από άλλα 2.000 χρόνια, μάλλον θα πρόκειται γι’ αυτόν το μικρό σεληνιακό περίπατο. Ο συγγραφέας, γνωστή αυθεντία για τις διαστημικές πτήσεις, επικεντρώνεται στη μεγάλη προσπάθεια με πίστη στην αξία του σκοπού, από επιστήμονες και πιλότους, οι οποίοι μπόρεσαν τελικά να πανηγυρίσουν τη συλλογική επιτυχία τους εκείνη τη μαγική νύχτα του Ιουλίου. Τονίζει μάλιστα ιδιαίτερα την ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε ότι οι δύσκολοι και μακρινοί στόχοι μάς δένουν περισσότερο με τους άλλους ανθρώπους, αυτούς που μόνο με τη συνεργασία τους θα γίνουν τα όνειρα πραγματικότητα. Μήπως μ’ αυτή την αισιοδοξία που χαρακτήριζε τις αποστολές του Απόλλων, απολαύσαμε τόσο αυτό το βιβλίο; Ή επειδή μοιάζει να επανέρχεται η εποχή του Space is the place και η φαντασία μας στρέφεται πάλι προς τα αστέρια; Τι τα θέλετε, φαίνεται πως θα διψάμε πάντα για ουρανό.