Σε συζήτηση που είχα με τον Κριτία, σχολιάσαμε το προηγούμενο άρθρο του Δημήτρη Σουλιωτάκη: “Οι αιτίες και ο μηχανισμός των κρίσεων στον καπιταλισμό”. Ο Κριτίας μεταξύ άλλων ανέφερε πως μια χρήσιμη προσθήκη θα ήταν σχετικά με το νόμο της τάσης πτώσης του ποσοστού κέρδους. Για αυτό θα παραθέσω το άρθρο του Κ. Κ. Θέκεδαθ από την ΚΟΜΕΠ με τίτλο: “Η διεθνοποίηση του χρηματιστικού κεφαλαίου και ο νόμος της τάσης πτώσης του ποσοστού κέρδους“.
“Ο νόμος αυτός έχει απορριφθεί από όλους τους αστούς οικονομολόγους και ακόμα από πολλούς μαρξιστές μετά από τις αμφιβολίες που είχε προβάλει ο Πολ Σουίζι (Paul Sweezy). Ο καθηγητής Patnajk είναι επίσης -και αυτό προκαλεί έκπληξη- απολογητικός σε ό,τι αφορά το νόμο αυτό, για τον οποίο μιλάει σαν να μην ανήκει στον πυρήνα της θεωρίας του Μαρξ.”
Άλλη μια προσθήκη, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν ένα άρθρο για τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις και τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους σε σχέση με τις οικονομικές κρίσεις. Αν βρείτε κάτι κατάλληλο πριν από μένα στείλτε το…
Αρχειοθετήθηκε ως : Όλα | Ετικέτα: πολιτική, οικονομική κρίση
[...] “Ο νόμος αυτός έχει… [Διαβάστε το υπόλοιπο του άρθρου στο blog του (174 λέξεις)] [...]
Τώρα βρήκα λίγο χρόνο να σου απαντήσω. Ωραίο το άρθρο του Θέκεδαθ. Λιτό και περιεκτικό.
Σχετικά τώρα με την άλλη προσθήκη που ζητάς για τις ιμπεριαλιστικές σχέσεις-αντιθέσεις. Το κλασσικό μοτίβο της θεωρίας μας, είναι ότι ο ιμπεριαλισμός ξεπερνά την κρίση με πόλεμο. Και ιστορικά αν το δεις μετά από δύο μεγάλες κρίσεις ξέσπασαν οι 2 μεγάλοι πόλεμοι. Δε θέλω να σταθώ τόσο στις λεπτομέρειες για το πως προκύπτει αυτή η συσχέτιση κρίσης-πολέμου, θα βρεις αρκετά άρθρα και άλλωστε είναι εύκολο να το καταλάβει κανείς μόνος του. Εγώ θα ήθελα περισσότερο να σταθώ στα νέα στοιχεία, αυτά που δεν υπήρχαν την εποχή του Λένιν, ούτε ακόμα και πριν ή μετά το ΒΠΠ.
Το κεντρικό νέο στοιχείο είναι η ύπαρξη και ενδυνάμωση του ρόλου διεθνών ιμπεριαλιστικών οργανισμών είτε αυτοί αφορούν το οικονομικό (πχ. ΟΑΣΑ, EE, G8, G20), είτε το πολιτικό (ΕΕ, G8), είτε το στρατιωτικό σκέλος (ΝΑΤΟ). Αντίστοιχοι οργανισμοί έχουν αναπτυχθεί γύρω και από ασιατικά ιμπεριαλιστικά κέντρα, “συνεργασία της Σανγκάης” κλπ.
Ο ρόλος αυτών των οργανισμών είναι πρώτα και κύρια η απορρόφηση των κραδασμών που προκαλούνται εξ’ αιτίας της ανισόμετρης ανάπτυξης και της συνακόλουθης όξυνσης των αντιθέσεων μεταξύ χωρών που βρίσκονται σε διαφορετική σειρά στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα (και όχι πυραμίδα). Βέβαια δεν μπορεί να υποστηρίξει κανείς ότι αυτές οι βαλβίδες εκτόνωσης θα μπορούν επ’ άπειρο να λειτουργούν αποτελεσματικά, επομένως ο κίνδυνος ενός γενικευμένου πολέμου στο μέλλον δεν μπορεί να απαλειφθεί. Ωστόσο, βαθαίνει σημαντικά η ποιότητα των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων που μπορεί να διαχειριστεί το σύστημα.
Είναι σαφές πως τα μονοπώλια μελετούν την ιστορία και βγάζουν τα δικά τους συμπεράσματα: μετά τον ΑΠΠ χάσανε τη Ρωσία, Ουκρανία, κλπ., μετά το ΒΠΠ χάσανε την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, την Κίνα και άρχισε η διαδικασία που θα τερμάτιζε την αποικιοκρατία λίγα χρόνια αργότερα.
Ο πόλεμος μεταξύ μιας αναπτυγμένης και μιας καθυστερημένης χώρας (πχ. ΗΠΑ-Ιράκ) μπορεί ακόμα να είναι κερδοφόρος για τα μονοπώλια (όχι για το δημόσιο) της πρώτης, μέσω: α) της εκμετάλλευσης των πλουτοπαραγωγικών πηγών της δεύτερης, β) της κίνησης της πολεμικής βιομηχανίας της πρώτης που συνιστά σημαντικό τμήμα της οικονομίας των ηγέτηδων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, γ) της ανοικοδόμησης της δεύτερης από τα μονοπώλια της πρώτης, δ) της υπερεκμετάλλευσης του εργατικού της δυναμικού, ε) του εκφοβισμού γειτονικών χωρών ώστε να δέχονται ειρηνικά και αδιαμαρτύρητα τα ιμπεριαλιστικά σχέδια στην περιοχή τους.
Όμως, ένας γενικευμένος πόλεμος μεταξύ ηγετικών ιμπεριαλιστικών κέντρων, πχ. ΗΠΑ – ΕΕ, ΗΠΑ – Ρωσία, ΗΠΑ – Κίνα κλπ., δε φαίνεται να είναι κερδοφόρα υπόθεση για τα μονοπώλια κανενός από τα δύο εμπλεκόμενα κέντρα, ενώ ενδεχόμενες σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από ένα τέτοιο πόλεμο λαμβάνονται υπόψιν, όχι για την πτώση του βιωτικού επιπέδου, αλλά για τα προβλήματα που θα δημιουργήσει στη δυνατότητα κερδοφορίας ακόμα και των μονοπωλίων που εκπροσωπεί ο νικητής.
Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο γίνεται κατά τη γνώμη μου σαφές, πως το κύριο καθήκον σήμερα, είναι το να χάνει χώρες ο ιμπεριαλισμός, το κύριο σύνθημα πρέπει να είναι “αποδέσμευση – εθνική ανεξαρτησία”. Η προοπτική των κινημάτων βρίσκεται σήμερα στην αποδυνάμωση των ιμπεριαλιστικών διεθνών ενώσεων, γιατί αυτή χαμηλώνει την ικανότητα του ιμπεριαλισμού να ξεπερνά σχετικά αλόβητα τις αντιθέσεις του και άρα αυξάνει την πιθανότητα δημιουργίας επαναστατικής κατάστασης σε διάφορες χώρες, η οποία με τη σειρά της είναι αναγκαία για να φτάσουμε σε σοσιαλιστική επανάσταση. Οπωσδήποτε ο ιστορικός ρόλος της εργατικής τάξης δεν είναι ούτε η αποδέσμευση ούτε η εθνική ανεξαρτησία, αλλά ο κομμουνισμός. Ωστόσο, η αντιιμπεριαλιστική πάλη είναι σήμερα ο καλύτερος καταλύτης για να επιταχυνθούν οι επιθυμητές διαδικασίες.
Αυτά και ελπίζω να μη σε κούρασα.
“Ο ρόλος αυτών των οργανισμών είναι πρώτα και κύρια η απορρόφηση των κραδασμών” & “δεν μπορεί να υποστηρίξει κανείς ότι αυτές οι βαλβίδες εκτόνωσης θα μπορούν επ’ άπειρο να λειτουργούν αποτελεσματικά”.
Ας δούμε ένα ιστορικό παράδειγμα. Η “Ιερά συμμαχία” ήταν ένας πολύ παλιός μηχανισμός τέτοιου είδους, ο οποίος έδινε την εντύπωση της απεριόριστης αποτελεσματικότητας. “Με τον όρο αυτό προσδιορίζεται η μυστική συνθήκη που συνάφθηκε μεταξύ των Αυτοκρατόρων της Ρωσίας, της Αυστρίας και του Βασιλέα της Πρωσσίας την οποία και υπέγραψαν αυτοπροσώπως στις 26 Σεπτεμβρίου 1815. Κύριος στόχος – σκοπός της συνθήκης αυτής ήταν η αντίδραση των Αυτοκρατόρων κατά των φιλελεύθερων τάσεων που είχαν ήδη αρχίσει να εκδηλώνονται στην Ευρώπη μετά τη Γαλλική Επανάσταση το 1789. Την πρωτοβουλία της σύναψης αυτής της συνθήκης είχε ο Τσάρος Αλέξανδρος που διατελούσε υπό την επίδραση των μυστικοπαθών θεωριών της βαρόνης Κρούντενερ, η δε ονομασία «ιερά» οφείλεται στην αρχική πρόθεσή του όπως επιτύχει την εν «χριστιανική αλληλεγγύη» συνένωση των ευρωπαϊκών Χωρών. Βέβαια από την άποψη αυτή ίσως η συνθήκη αυτή να αποτελεί και τον προάγγελο της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στη συνθήκη εκείνη προσχώρησε το ίδιο έτος και Αγγλία ενώ με την επιμέρους λεγόμενη συνθήκη «Εξ λα Σαπέλ» του 1818 προσχώρησε και η Γαλλία. Ιθύνων νους της διατήρησης της έγινε ο Αυστριακός Καγκελάριος Μέττερνιχ ο οποίος και μετέβαλε τους αρχικούς σκοπούς μεταβάλλοντάς την σε απόλυτο όργανο επιβολής απολυταρχισμού και καταπολέμησης των λαϊκών ελευθεριών. Έτσι η Ιερά Συμμαχία εξελίχθηκε σε θεσμό αφενός μεν καταπίεσης των λαών αφετέρου σε σαφή λόγο επέμβασης των ισχυρών Βασιλέων στα εσωτερικά ζητήματα των ασθενέστερων Χωρών, όπου εκδηλώνονταν φιλελεύθερες τάσεις. Κάτω από αυτή την έμπνευση του Μέττερνιχ που επεδίωκε συνεχώς τέτοιες επεμβάσεις αποφασίζονταν οι διάφορες περιοδικές συναντήσεις των συμμετεχόντων στη συνθήκη Αυτοκρατόρων ή των αντιπροσωπειών τους”.
Χρεοκόπησε πολιτικά όταν χρειάστηκε να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα πολλές επαναστατικές εστίες, χωρίς να μπορεί να μεταφέρει παντού στρατεύματα. Η προσπάθειά της στη Νότια Αμερική προκάλεσε την άμεση αντίδραση των τότε ΗΠΑ και τη διακήρυξη του Δόγματος Μονρόε. Η Ελληνική επανάσταση του 1821, η επανάσταση στη Γαλλία το 1830, στο Βέλγιο το 1834 και κάποιες άλλες μικρότερες σε διάφορες ευρωπαϊκές Χώρες ολοκλήρωσαν την τελική κατάρρευσή της, που όμως συνδέθηκε με μια αναχρονιστική περίοδο της νεότερης ευρωπαϊκής ιστορίας.
Δεν ήταν απαραίτητη η ύπαρξη ενιαίου καθοδηγητικού κέντρου όλων των επαναστατών για να επιτύχουν. Υπήρχε όμως αποδοχή στον ένα ή τον άλλο βαθμό των ιδεών του διαφωτισμού.
Στη σημερινή εποχή η μόνη περιοχή του κόσμου που παρουσιάζει ανάλογα ελπιδοφόρα χαρακτηριστικά είναι η Λατινική Αμερική. Πολλές εστίες αντίστασης με σχετικά παρόμοιες ιδέες για “αποδέσμευση – εθνική ανεξαρτησία”. Δεν υπάρχει ενιαίο καθοδηγητικό κέντρο, αλλά εμφανίζεται κινητικότητα σε εθνικό επίπεδο και σε κάποιο βαθμό αλληλοβοήθεια μεταξύ των κινημάτων.
“Η προοπτική των κινημάτων βρίσκεται σήμερα στην αποδυνάμωση των ιμπεριαλιστικών διεθνών ενώσεων, γιατί αυτή χαμηλώνει την ικανότητα του ιμπεριαλισμού να ξεπερνά σχετικά αλόβητα τις αντιθέσεις του και άρα αυξάνει την πιθανότητα δημιουργίας επαναστατικής κατάστασης σε διάφορες χώρες, η οποία με τη σειρά της είναι αναγκαία για να φτάσουμε σε σοσιαλιστική επανάσταση.”
Νομίζω πως από τη στιγμή που το ΚΚΕ προσπαθεί να δημιουργήσει Αντιιμπεριαλιστικό, Αντιμονοπωλιακό, Δημοκρατικό μέτωπο, επιδιώκει την αποδυνάμωση των ιμπεριαλιστικών διεθνών ενώσεων. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αφήνει στην άκρη τον ιστορικό ρόλο της εργατικής τάξης.
Μπορούμε τέλος να συμπεράνουμε πως όσο ισχυρές και να δείχνουν οι αντιδραστικές συμμαχίες, μπορούν να διαλυθούν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, όταν δεχτούν ισχυρές επιθέσεις από τους λαούς και υπάρχουν ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις στο εσωτερικό τους.
Σωστά όσα λες, να σημειώσω μόνο πως η ιερά συμμαχία ήταν όργανο της φεουδαρχίας. Δυαλύθηκε όταν η φεουδαρχία έχανε τη μια χώρα πίσω από την άλλη (και τις κέρδιζε ο καπιταλισμός).
Αντίστοιχα σήμερα, ο μόνος δρόμος είναι να χάνει ο ιμπεριαλισμός χώρες. Αποδέσμευση κλπ. κλπ. Επειδή ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ του ιμπεριαλισμού και του σοσιαλισμού δεν υπάρχει, όταν μια χώρα τη χάνει ο ιμπεριαλισμός τότε την κερδίζει ο σοσιαλισμός, ή αλλιώς έχουμε πισωγύρισμα και την ξανακερδίζει ο ιμπεριαλισμός. 3η επιλογή δεν έχει.